Bảo tồn đa dạng sinh học không còn chỉ là việc của trời mà phụ thuộc vào nỗ lực gìn giữ môi sinh của các nhà sản xuất thông qua việc khai thác nguyên liệu tự nhiên có trách nhiệm. Cùng Cocovie tìm hiểu vai trò của người tiêu dùng trong việc lựa chọn sản phẩm minh bạch, có trách nhiệm với con người và môi trường.
Vai trò người tiêu dùng trong bảo tồn đa dạng sinh học:
Người tiêu dùng là một nhân tố quan trọng trong việc định hướng nhu cầu thị trường. Khi họ ưu tiên lựa chọn các thương hiệu và thành phần mỹ phẩm được xác minh về nguồn cung ứng có đạo đức, lựa chọn đó tạo ra tín hiệu thị trường rõ ràng: Sản phẩm có trách nhiệm với con người và môi trường sẽ được ưu tiên.
Từ áp lực này, các nhà sản xuất có động lực điều chỉnh cách lựa chọn nguyên liệu, quản lý nhà cung cấp và tổ chức lại chuỗi cung ứng theo các tiêu chuẩn có trách nhiệm hơn. Trong đó có thể tham khảo khung tiêu chuẩn UEBT được xây dựng dựa trên ba trụ cột chính: Tôn trọng đa dạng sinh học, tôn trọng con người và sử dụng bền vững các thành phần có nguồn gốc từ đa dạng sinh học.
Ở cấp độ thực tế, người tiêu dùng có thể thực hiện lựa chọn một cách có ý thức bằng cách ưu tiên các sản phẩm chủ động hỗ trợ quá trình phục hồi hệ sinh thái, đồng thời bảo đảm thù lao công bằng cho người thu hái nguyên liệu tại địa phương. Những lựa chọn này góp phần khuyến khích các chuỗi cung ứng minh bạch hơn, giảm tác động tiêu cực lên đất, nước và hệ sinh thái, cũng như cải thiện điều kiện sinh kế cho cộng đồng tham gia vào quá trình canh tác, thu hái và cung ứng nguyên liệu.
Những hành động cụ thể người tiêu dùng có thể làm:
1/ Thực hiện lựa chọn có ý thức:
Khi chọn mỹ phẩm có nguồn gốc từ thiên nhiên, người tiêu dùng không nhất thiết phải hiểu hết các hệ thống chứng nhận phức tạp. Điều quan trọng hơn là xác định được các tiêu chí cốt lõi để đánh giá: Sản phẩm có ghi rõ nguồn gốc nguyên liệu không, thương hiệu có minh bạch về cách thu mua không, và những cam kết trên bao bì có được kiểm chứng bởi tiêu chuẩn đáng tin cậy hay không.
Trước hết, người tiêu dùng có thể bắt đầu từ việc đọc kỹ thông tin trên bao bì. Những cụm từ như “tự nhiên”, “hữu cơ” hay “bền vững” sẽ đáng tin cậy hơn khi đi kèm với thông tin rõ ràng về thành phần, vùng nguyên liệu, cách sản xuất hoặc các nhãn chứng nhận liên quan.
Tiếp theo, người tiêu dùng có thể đọc các chứng nhận trên nhãn. Ví dụ, với UEBT, nhãn chứng nhận cho biết một số thành phần tự nhiên trong sản phẩm đã được thu mua theo hướng tôn trọng con người và đa dạng sinh học. Nói dễ hiểu, nhãn này không chỉ cho thấy sản phẩm có thành phần từ thiên nhiên, mà còn giúp người tiêu dùng hiểu thêm về cách nguyên liệu đó được trồng, thu hái và đưa vào chuỗi cung ứng.
Bên cạnh đó, người tiêu dùng cũng có thể tìm hiểu thêm về các chứng nhận liên quan đến nguyên liệu tự nhiên. Chẳng hạn, UEBT Natural Ingredient Certification tập trung vào các thành phần có nguồn gốc từ đa dạng sinh học và yêu cầu khả năng truy xuất trong phạm vi khu vực canh tác hoặc thu hái. Với người tiêu dùng, điều này giúp phân biệt giữa một tuyên bố chung chung như “thành phần thiên nhiên” với những cam kết có cơ sở kiểm chứng rõ ràng hơn.
Trong bài viết của COCOVIE, UEBT có thể được xem như một ví dụ tham chiếu để người tiêu dùng hiểu rõ hơn về cách xác định “nguồn cung ứng có đạo đức”. Từ đó, mỗi người có thể bắt đầu bằng những việc đơn giản hơn: Đọc bao bì kỹ hơn, đặt câu hỏi về vùng nguyên liệu, ưu tiên thương hiệu minh bạch, và lựa chọn những sản phẩm phù hợp với giá trị mà mình quan tâm.
2/ Tiêu dùng có ý thức
Trước hết, người tiêu dùng nên có thể từng bước hình thành thói quen mua vừa đủ và dùng hết sản phẩm trước khi mua mới. Việc mua quá nhiều vì bao bì đẹp, xu hướng mới hoặc lời quảng cáo hấp dẫn dễ khiến sản phẩm bị bỏ quên, hết hạn và trở thành rác thải. Khi dùng đúng lượng, bảo quản đúng cách và tận dụng hết sản phẩm, người tiêu dùng giảm lãng phí nguyên liệu, bao bì và chi phí tiêu dùng.
Bên cạnh đó, tái sử dụng và tái chế bao bì cũng là một phần quan trọng trong tiêu dùng có ý thức. Chai lọ, hũ đựng hoặc hộp giấy sau khi dùng nên được làm sạch, phân loại và xử lý đúng cách. Bao bì còn dùng được nên được tái sử dụng trong sinh hoạt; bao bì không còn phù hợp nên được phân loại theo vật liệu để hỗ trợ quá trình thu gom và tái chế.
Một hướng lựa chọn thiết thực khác là ưu tiên sản phẩm đa năng. Thay vì sở hữu quá nhiều sản phẩm cho từng nhu cầu nhỏ, người tiêu dùng nên chọn sản phẩm có thành phần rõ ràng, công dụng linh hoạt và phù hợp với nhiều bước chăm sóc khác nhau. Đây cũng là tinh thần phù hợp với các dòng sản phẩm thiên nhiên của COCOVIE, khi nguyên liệu từ dừa được phát triển thành những sản phẩm gần gũi với đời sống hằng ngày như chăm sóc da, dưỡng tóc, làm sạch cơ thể và hỗ trợ nhu cầu chăm sóc cá nhân cơ bản. Khi một sản phẩm được dùng đúng cách cho nhiều mục đích phù hợp, người tiêu dùng tận dụng tốt hơn giá trị của nguyên liệu tự nhiên, đồng thời giảm thói quen mua sắm dư thừa và hạn chế lượng bao bì phát sinh.
Xem thêm: Các sản phẩm của COCOVIE
Mặt khác, người tiêu dùng cần đọc kỹ thành phần và tiêu chuẩn ghi trên nhãn. Bao bì màu xanh, hình ảnh thiên nhiên hay những cụm từ như “tự nhiên”, “sạch”, “lành tính” chưa đủ để chứng minh một sản phẩm thật sự có trách nhiệm với con người và môi trường. Điều đáng xem hơn là bảng thành phần, nguồn gốc nguyên liệu, chứng nhận liên quan và những cam kết cụ thể từ thương hiệu. Cách đơn an toàn nhất là hãy chọn những sản phẩm có bảng thành phần mà bạn có thể hiểu
Tiêu dùng có ý thức cũng là cách người lớn tạo ảnh hưởng tích cực cho thế hệ sau. Trẻ em và người trẻ học rất nhiều từ thói quen hằng ngày trong gia đình: cách người lớn mua sắm, sử dụng sản phẩm, phân loại rác, đọc nhãn và trân trọng tài nguyên. Khi một gia đình chọn mua vừa đủ, dùng hết sản phẩm, hạn chế lãng phí và ưu tiên những thương hiệu minh bạch hơn, những hành động đó dần trở thành một bài học thực tế về trách nhiệm với môi trường. Đây không phải là bài học xa vời, mà là cách sống được hình thành từ những lựa chọn nhỏ lặp lại mỗi ngày.
3/ Lan truyền thông điệp sống xanh và tập sống xanh trong từng nỗ lực nhỏ
Trong xã hội tiêu dùng hiện nay, con người rất dễ bị cuốn vào cảm giác phải mua thêm và đổi mới liên tục. Một thiết kế đẹp hơn, một lời quảng cáo hấp dẫn hơn hay một bao bì “xanh” hơn đều tạo ra cảm giác rằng ta cần thêm một sản phẩm nữa. Vì vậy, sống xanh trước hết là sự tỉnh táo: hiểu đâu là nhu cầu thật, đâu là mong muốn nhất thời.
Lan truyền thông điệp sống xanh không cần bắt đầu từ những hành động lớn. Nó bắt đầu từ cách mỗi người tiêu dùng sinh hoạt hằng ngày: dùng hết một sản phẩm trước khi mua mới, giữ lại bao bì còn dùng được, phân loại rác đúng cách, đọc kỹ thành phần trước khi mua và chia sẻ những lựa chọn tốt hơn với người xung quanh.
Tinh thần này phù hợp với cách COCOVIE đưa nguyên liệu dừa vào các sản phẩm gần gũi với đời sống. Khi một thương hiệu chọn phát triển sản phẩm từ nguyên liệu thiên nhiên theo hướng thiết thực, người tiêu dùng cũng có thêm cơ hội tiếp cận lối sống chăm sóc bản thân đơn giản hơn, rõ ràng hơn và ít phụ thuộc vào việc mua quá nhiều sản phẩm cùng lúc.
Sống xanh lan truyền tốt nhất khi nó trở thành thói quen nhìn thấy được. Một người dùng sản phẩm trọn vẹn sẽ khiến người khác suy nghĩ lại về việc mua dư. Một gia đình biết phân loại bao bì sẽ tạo thói quen tốt cho trẻ nhỏ. Một cộng đồng ưu tiên sản phẩm minh bạch sẽ tạo áp lực tích cực để doanh nghiệp làm tốt hơn. Những thay đổi này không cần ồn ào, nhưng đủ để tạo ảnh hưởng bền hơn trong đời sống hằng ngày.
Kết luận
Đa dạng sinh học không chỉ là nền tảng của thiên nhiên, mà còn là nguồn gốc của nhiều thành phần được sử dụng trong ngành mỹ phẩm. Khi một sản phẩm dùng nguyên liệu từ thực vật, cách nguyên liệu đó được trồng, thu hái và đưa vào sản xuất đều có liên quan đến đất, nước, hệ sinh thái và cộng đồng địa phương.
Trong mối liên kết đó, người tiêu dùng không đứng ngoài cuộc. Mỗi quyết định mua hàng đều góp phần định hướng thị trường: sản phẩm chỉ đẹp trên bao bì sẽ không còn đủ, sản phẩm cần có thông tin rõ ràng, thành phần đáng tin cậy và trách nhiệm cụ thể hơn với con người lẫn môi trường.
Bảo vệ đa dạng sinh học vì vậy có thể bắt đầu từ những lựa chọn rất đời thường: hiểu sản phẩm mình dùng, mua đúng nhu cầu, dùng trọn vẹn giá trị của sản phẩm và tỉnh táo trước những lời quảng cáo “xanh” nhưng thiếu cơ sở. Đây là cách người tiêu dùng góp phần tạo nên một thị trường mỹ phẩm bền vững hơn, không bằng khẩu hiệu, mà bằng chính thói quen tiêu dùng hằng ngày.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
WWF. What is biodiversity? World Wildlife Fund.
https://www.worldwildlife.org/resources/explainers/what-is-biodiversity
UEBT. Using our mark.
https://uebt.org/using-our-mark
UEBT. UEBT’s Biodiversity Barometer.
https://uebt.org/biodiversity-barometer
UEBT. Ingredient Certification – Factsheet. 2021.
https://uebt.org/resource-pages/uebt-natural-ingredient-certification-factsheet
Preferred by Nature. Union for Ethical BioTrade (UEBT).
https://www.preferredbynature.org/certification/UEBT